Mostrando entradas con la etiqueta literatura. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta literatura. Mostrar todas las entradas

jueves, 8 de diciembre de 2016

Jayme II e a Inmaculata Concepcion

Con motivo d’a festividat d’a Santiça Inmaculata, queremos remerar a fegura de Jayme II (1267–1327), lo Justo, rei d’Aragon, de Valéncia, de Mayorgas, de Sicília e de Cerdenya e conde de Barcelona. Per a paz d'Anagni (1295) o Sant Pair le concedió vitalíciament es títols honorificos de «sinyalero, almirant e capitan general d'a Ilésia de Roma. Conquistó t’a Corona Calábria e as islas d'o golfo de Nápols e desenrolló una politica de vinclos matrimonials e alianças con a familia reyal castellana.
Jayme II refirmó as propuestas de frai Ramón Llull sobre a recuperacion de Tierra Santa ―proyecto Rex Bellator― e a fallita cruçata d’Almeria (1309) seguindo a estratégia que Llull esfendeva en o suyo libro De Fine (1305).
Hombre culto e respetuoso con as leis d’o reino, fue Jayme II qui, en 1304, ordinó a celebracion d’a fiesta d’a Inmaculata Concepcion en os reinos e territórios d’a Corona d’Aragon.
Como muestra d’a suya devocion per a Virgen, nos ye arribata una dansa, escrita en occitano, que diz:

Mayre de Deu e fylhaverge humil e belavostra nau vos apelaque l'aydetz, qar perylha.

I.Perylhan vay en l'ondad'aquest mon per tempesta;e·l nauchier no·s n'a cura,e tant fortun'aondaque nulls no·y leva testae l'aura qu'es escura.E s'ayso gayre duravostra nau es perdudasi, per la vostr'ajuda,no troba port o ylha.

II.Nau, leyn, vexel o barcaparlan en ver lenguatge,devem tuyt ben entendreque signifiquet l'archaon l'umenal lynatgeplac a Deus tot compendreper complir et atendreso que ja promes era:que d'aquell restaurera,el cel, manta seÿlha.

III.La nau es carregada
e de son port se llunha,quar trop greu vent la forsa;e's mal amarinada,tant que negu no·y punhacossi la nau estorsa.Ha! com fort trai ves orsa,que pels timons no·s guiani fay la dreta viasol una pauca mylha.
Mayre, tu·m dona forsacontra ma leugeria,e.m garda de la viade peccat, que·ns exylha.


lunes, 26 de septiembre de 2016

Bels libros digitals


Bels libros digitals que tos pueden fer goyo e honra. Ta descagar-los, punchaz en o VINCLO:

Cabrera y compañía. Los jefes del carlismo en el frente del Maestrazgo (1833-1840)  VINCLO

El patrimonio bélico de las Guerras Carlistas en Cantavieja
VINCLO
La derogación de los Fueros de Aragón (1707-1711)

jueves, 23 de junio de 2016

Bellas parolas de Joris-Karl Huysmans

Joris-Karl Huysmans (1848-1907) fue un escritor e critico d’arte francés, asociato més que més con Émile Zola e os naturalistas. Dimpués s’unió a o movimiento decadent francés. A conversión de Huysmans, d’o satanismo a o catolicismo, d’a suya basémia per as sensacions estránias a la busca d’a vida espritual, puet veyer-se en os libros suyos Un rebours (1884), Là-bas (1891) e La cathèdrale  (1898). 
D’Un rebours ampro estas parolas:
Seigneur, prenez pitié du chrétien qui doute, de l'incrédule qui voudrait croire, du forçat de la vie qui s'embarque seul, dans la nuit, sous un firmament que n'éclairent plus les consolants fanaux du vieil espoir!
Que, si fa u no fa, en aragonés quedaria asinas:
Sinyor, tiene piedat d’o cristiano que dubda, d’o incredulo que querreba creyer, d’o convicto d’a vida que s’embarcarca solenco, en a nueit, baixo un cielo que no alumbran as consoladeras lanternas d’a viella asperança!

martes, 22 de marzo de 2016

Unas parolas de Joris-Karl Huysmans

Unas parolas d’o escritor francés Joris-Karl Huysmans (1848–1907), autor que se convirtió a o catolicismo dende o satanismo. Una reflexion que toz nos hemos feito qualque vegata:
Pour moi, la première preuve de l'origine divine de la religion catholique, c'est d'avoir pu subsister, jusqu'à ce jour, malgré l'imbécillité des siens, ses plus terribles ennemis!
O que, si fa u no fa, vien a estar:

Ta yo, a primer preva de l’origen divino d’a religion catolica ye l’haver puesto pervivir, dica este dia, a tamas d’a fateça d’os suyos, os més terribles enemigos d’ella!

Feliz e santa Pasqua a toz. 

miércoles, 15 de octubre de 2014

D'un poema de Gonzalo Rojas

No me fa mica goyo o surrealismo. No me pareix sique o refleixo d’una sociedat dolenta, d’una sociedat malauda. Prou que no comparto ixa ideya de que en Aragon o surrealismo ye costumbrismo. Gran error querer fer pasar per caráuter popular es vícios d’uns sinyoritos. Perque ixo yera, per eixemplo, Buñuel: un sinyorito rebutiu de vícios e malautias burguesas que bien se vale que no representa pas l’alma aragonesa.
No me fa mica goyo o surrealismo. Talment bels pintors —os menos surrelistas d’os surrealistas— me mereixen qualque interés. Magritte u Dalí per citar-ne dos; talment belatro més, no sé. U bels escritors que escrivion bellas paginas —u bellas ringleretas, u bellas parolas sisquiera­— que amonstran qualque qualidat. Soi pensando en Larrea; soi pensando en as ditaladas que o surrealismo dixó en atros autors d’o primer tércio d’o sieglo vinte (un eixemplo).
No me fa mica goyo o surrealismo. Encara que envenás con fuerça en l’America hispana e chupís a obra de tantos autors d’ixas tierras veroyas con a mesma intensidat que o modernismo. E con o mesmo periglo de sobredosis. En bels pocos casos, manimenos, o esceso no lo estió tanto e ye posible trovar una miqueta de lirismo e d’inteligéncia en metat d’o barrenato vulturno d’imágens inconexas que a sovent no dicen brenca.
Per ixo traigo aquí a Gonzalo Rojas e o suyo poema Cerámica. Encara que solo seiga que per ixa maçada zaguera que nos describe perfecta o vacio d’a nuestra sociedat malauda, d’a nuestra sociedat dolenta: Quasi tot/ ye atra cosa.

CERAMICA
Lo important no ye o nylon en a finestra sin veires sino a calavera
fumeyant d’a luz, o polvo
d’os interratos, o viello polvo
en l’aire de Quinchamalí, o
maitino quirúrgico, o estrident
d’a crepaçon, o quán
ya sin uellos, o
puerco quán
d’o
que Hilda e Tuli charravan amoniquet, tierra
con tierra, sisella
con sisella. –Gonzalo!, otila o can, e
Gonzalo?
                        Quasi tot
ye atra cosa. 

PS. O poema autografo e con ilustracion, l’he amprato d’o bloc Letras Libres (VINCLO)

lunes, 23 de junio de 2014

A Nueit de Sant Juan

O 23 de junyo ye, n’o hemisfério norte, o dia més largo de l’anyo; Ye tamien o millor dia ta pidir per a fecundidat d’a tierra e d’os mismos hombres. Ademés, ye —u yera— o millor momento ta fer amiro d’alimentos ta l’agüerro e l’hivierno que escuseros menaçan —menaçavan—.
Perque o 23 de junyo ye a nueit de Sant Juan, magica nueit d’o solstício de verano, quan a flama e l’augua se fan protagonistas; a flama como elemento purificador, l’augua como sanador. Yera sant Juan Baltista, o profeta que pedricava o baltismo, l’arrepentimiento d’os pecatos, a purificación e a sanación d’as almas.
Per ixo, tamien n’os nuestros Perineus s’han mantenito os rituals ligatos á o fuego ­­—as xeras, as falletas e as tiedas— e á l’augua ­—sanjuanar-se en siete fuents u, lo menos, beber augua de manantial que s’heva dixato tota ixa nueit en un vaso en a finestra­, como févanos en casa nuestra—.
Tos dixo con un poema de Veremundo Méndez Coarasa que nos charra d’ixa nueit, a més curteta nueit de l’anyo.

LA SANCHUANADA
Lo verano y la siega has encima.
Lo sudar por la falz, que te agarra
a pillarte lo trigo pa l´año,
fa alegrarte lo cuerpo hasta l´alma
sin miedo a tronzarte
con falz u con dalla,
ni salir tan molíu de los güesos,
lo pelello cremau por dezaga,
por lo sol que te caye de plano
en arbesas, en closas y en lastras…
 “¡Qué contentos que son los mesaches,
qué animadas que son las mesachas
y qué goyo nos fan a los viellos
esta nuey de San Chuan, tan nombrada!
¡ Lo que menos prexina trovarse
con trenta años u más enta zaga,
con la sangre bullindo´n las venas
y templando con fe la guitarra,
lo guitarro, requinto u bandurria,
pa la fiesta de la Sanchuanada!”
Estas cosas las cuentan los viellos
que nacieron cien años ta zaga;
y la fiesta la fa la mocina
con la chovenalla,
y tamién la te fa bel casau
que, amonico, igual se sanchuana…
Entre que unos preparan lo baile,
otros pillan estrals y se alargan
ta lo mon a buscarse los chopos,
sabuqués y buxacos y ramas.
Otros ta los güertos
a por rosas, clavéls, flos de malva,
follas de sandalo,
brazaus de plantaina
y a furtar geranios
enta cualquier casa.
Y no falta qui bel arto traye,
de los secos, tamién pa enramadas…
La mesachas, igual, por cuadrillas
la merienda, a escondidas, preparan:
cocas con azúcar,
la chocolatada
u lo arroz con leche,
tortillas con magras,
lo requesón fresco
de ovella u de craba,
y en espedos, según, y en parrillas
bel crabito u costillas asadas.
Y bailan y rondan
y chugan y cantan
y comen y beben
hasta que se cansan.
Y a lo tiempo que apunta lo día,
enta l´río se´n ven: se sanchuanan
remullándose´n l´agua corriente,
que todo mal sana,
y se lavan los pies y los brazos
y lugo la cara;
y bellos, lo cuerpo,
que chugando´n lo río se zampan:
unos porque quieren
y otros por la chanza
que, por fer arrïer la cuadrilla,
los empuxa cualquiera mesacha.
A ixa hora salen
las viellas por agua,
anti que lo sol
no la hese tocada,
porque ya no cura
estando soliada…
y también pa vier con envidia
cómo chuga´n lo canto de l´agua
la mocina alegre
y la chovenalla…
Ye ixa la señal,
y las mozas se´n tornan ta casa
Los mesaches allora empezipian
a fer enramadas,
plantando los chopos,
fendo arcos en plazas
y en muitas carreras
en do bi ha mesachas;
y metiendo manullos de flos
pa las mozas que son más galanas,
en finestras de cuartos que piensan
en que pueden haber-bi las camas,
y fa poco se itaban rendidas,
las mesachas que cada cual aima.
Bi-ha qui trepuza
y en lo cuarto lo güelo li´n zampa,
y las risas se fan ya de días
si la moza, amonico, lo fabla...
Muitas lo te dicen,
otras lo se callan
y guardan muy fondo
lo vierse´nramadas.
Nunca falta moza
que a lo abrir la finestra, templada,
con bel arto tan seco como ella
ha trovau que la son enramada:
y por ixo unas ploran de pena,
de celos u rabia;
entre que otras, infladas de goyo,
s´arríen con gana
dimpués de la fiesta
de la Sanchuanada.
Que a las falces las imple de brío,
en las zarpas de la chovenalla
y de la mocina;
y sin miedo a las broxas ni a nada
cuando, lugo, a segar empecipian
con falz u con dalla.

24 de junio de 1945

miércoles, 12 de febrero de 2014

O muert muyt scura e desobedient...

Hue traigo un poema d'o sieglo XV, un poema d'Eximen Aznáriz. No se sabe guaire d'a vida d'él. Vivió en o sieglo XV e pareix que tenió bella relacion con a Comunidat de Daroca, perque en o suyo archivo se trobó a carta an que yera escrito este poema, o unico que se le’n coneix. O rei d’o planto, encara que no lo hi nombra, podria estar Alfonso V, muerto en Nápoles en 1458. Justament, per lo suyo estilo e tematica, María del Carmen Pescador del Hoyo lo relaciona con ixa corte de Nápoles: Un poeta desconocido de la Corte de Alfonso V de Aragón (Zaragoza 1952). E poco més. O poemeta ye o siguient:

O muert muyt scura e desobedient,
com podiste matar
Rey tan noble, tan virtuoso e eccelent.

O muert muyt cruel e dura,
¿por que matest princep e senyor
de tan gran savieza e cordura?

Rey muit eccelent, muy alyo e devoto
temient a nuestro sennyor Dios
mas que nengun otro.

O Rey, qui con gracioso gesto e callando
a todo honbre desonesto
seciste beuir en paz e tremolando.

O Rey, qui sin grandes menazas e cridos
segurest a toda gent
por plazas e caminos.

O Rey, magnifico e muyt ardido,
de todos los reyes de xristiandat
muyt amado e muyt temido.

O princep muyt alto e muyt eccelent,
quant grant es la dolor
que fazes a toda la gent.

Rey muyt eccelent e piadoso,
de todas virtudes
mucho dotado e abundoso.

Rey de grant sauieza e mesura,
zelant por justicia
e esquiuant logro e toda vsura.

O Rey muyt homil e virtuoso,
ingenioso e sotil
et non punte sobrevioso,

qui por concordia de la eglesia e xristiandat
desposiste tu persona enferma
a caminar e por mar,

por do as preso la muert
con gran paciencia e caridat
a tu torne en martirio e gloria eternal.

lunes, 23 de diciembre de 2013

Buen Nadal á toz

Estianyo, ta felicitar-tos as Pasquas á toz, he trigato un poema de Luzía Dueso, almirata escritora gistavina que siempre tenió o tema religioso prou present n’a suya obra. D’entre os muitos testos suyos devotatos á o Nadal, en he amprato esta mena de soneto que se publicó en o numbro 32 d’a revista Fuellas d’Informazión d’o Consello d’a Fabla Aragonesa d’aviento de 1982.
Si querez, podez alcompanyar a suya lectura con l’audicion (punchaz n'o VINCLO) d’una cancioneta tradicional, a Cansión de Nadal que grabó La Orquestina del Fabirol —tamien ligatos á la val de Gistau— en o suyo primer treballo discografico, o LP Suda, suda, fabirol! de l’anyo 1989.
Dos sobrebuenas propuestas ta disfrutar estes dias. Que o buen Dios con o Suyo amor nos torne a riseta e nos aduye á no perder l’esmo e l’asperança.
 
D'ABIENTO
Cuan s'empolban de nieu la tierra, el zielo,
es recodos, las costeras, es tozals,
se desnudan es caixigos y es barzals;
yay conchestas per las feixas y es portiellos.
Tengo un frío'n drento l'alma, que no puedo
ni cantare, ni escribire, ni fer cosa...
Ye una pena que m'afuega poderosa
y me liga'n cuanto nota que me muebo.
S'en dirá cuan Dios s'en rida y me dé fuego
d'ixe suyo que calienta y fa marchá
y fa redire encá que tiengas que plorá.
Ye una luz que resuzita y te fa nuevo
cuan te metes a l'ambista Nabidá:
que el Chesús que ba a naixere la trairá.


martes, 5 de noviembre de 2013

Cavo d'anyo

Alba (Dawn Song)
As cool as the pale wet leaves
of lily-of-the-valley
She lay beside me in the dawn
                           Ezra Pound


Alba (albata)
Fresqueta como as esbufalitas fuellas humedencas/ d’os aboços d’a val/ á l’alba ella jace á o mio canto//


lunes, 25 de marzo de 2013

En releyendo á Joseph Roth

Si qualcosa me fa més goi que leyer, ixo ye releyer. E, como tiengo un poquet rovinato l’aleman, estes días releigo á Joseph Roth. Prou que a suya persona no ye guaire almirable, pero prou que ye difícil no identificar-se con con buenacosa d’os suyos personages. Per eixemplo, con ixe Trotta —protagonista de Die Kapuzinergruft [A Cripta d’os Capuchinos]­— quan en l’emprencípio d’a novela nos partecipa:
Ich bin nicht ein Kind dieser Zeit, es fällt mir schwer, mich nicht geradezu ihren Feind zu nennen. Nicht, daß ich sie nicht verstünde, wie ich es so oft behaupte. Dies ist nur eine fromme Ausrede. Ich will einfach, aus Bequemlichkeit, nicht ausfällig oder gehässig arden, und also sage ich, daß ich das nicht verstehe, von dem ich sagen müßte, daß ich es hasse oder verachte. Ich bin feinhörig, aber ich spiele einen Schwerhörigen. Ich halte es für nobler, ein Gebrechen vorzutäuschen als zuzugeben, daß ich vulgäre Geräusche vernommen habe.
“No soi un fillo d’o mio tiempo, ye verdat, mesmo dirí que me se fa difícil no declarar-me o suyo enemigo, e no ye que no lo entienda, como he dito á sovent, ixo no ye que una desincusa piadosa. Per pura comenéncia no quiero tornar-me hostil u agresivo, e per ixo digo que no lo entiendo, quan havrí á dicir que l’ódio u lo disprécio. Prou bien hi siento, pero jugo a fer-me l’ixordo, perque me creigo que ye més noble simular una discapacidat que almitir que he feito orellas á voces vulgars.”

U bels capítols dimpuesas, en o 7, quan reconeix:
Damals haßte ich die Kirche geradezu. Ich weiß heute, da ich gläubig bin, zwar nicht mehr, warum ich sie haßte. Es war »Mode« sozusagen.
Ich hätte mich geschämt, wenn ich meinen Freunden hätte sagen müssen, daß ich zur Kirche gegangen sei. Es war keine wirkliche Feindseligkeit gegen die Religion in ihnen, sondern eine Art Hochmut, die Tradition anzuerkennen, in der sie aufgewachsen waren. Zwar wollten sie das Wesentliche ihrer Tradition nicht aufgeben; aber sie – und ich gehörte zu ihnen –, wir rebellierten gegen die Formen der Tradition, denn wir wußten nicht, daß wahre Form mit dem Wesen identisch sei und daß es kindisch war, eines von dem andern zu trennen.
“Altalle odiave a Ilésia, e agora que soi creyent, me foi cargo de perqué la odiave; yera a moda, per asinas dicir-lo, m’havrí feito vergüenya dicir-les á es mios amigos que yere ito t’a ilésia. No yeran els pas verdaders enemigos d’a religion, sino que una mena d’argüello no les dixava reconeixer a Tradicion an que yeran estatos educatos. En realidat no querevan desfer-sen d’a eséncia d’a Tradicion, e o mesmo me pasava a yo; nos rebelávanos cuentr’as formas d’a Tradicion perque no sabévanos que a forma verdadera ye o mesmo que a eséncia, e que yera infantil sayar de deseparar launa de laotra.”

Una reflexion que havrinos á fer muitos católicos: per qué nos n’aleixamos d’a Ilésia, per qué nos fa vergüenya amonstrar a nuestra fe e, per ixo mesmo, per qué no paramos cuenta de que a forma d’a Tradicion ye identica á la suya eséncia.

miércoles, 13 de marzo de 2013

Una dovinalla norn e un atra aragonesa

Hue m’agana d’escrivir sobre qualque qüestion lingüistica, que fa muito que no me hi foi e este ye un quaderno de bitacora naixito, entre atras cosas, ta tafalar bel poquet sobre as luengas e os parlages.

O norn ye una parla escandinava, acotolata dende o sieglo XIX —o suyo zaguer charrador coneixito estió Walter Sutherland, que morió enta part de l’anyo 1850—, que se charrava en Escócia en as islas d’o norte, Orkney e Shetland. Diz que tamien en Caithness —en o cavo norte d’a Escócia continental— se hi parló bel dialecto norn, pero no ne b’ha guaires racadas e, en tot caso, a luenga hi disapereixió ya en o sieglo XV.
O norn yera una variedat de l’antiguo noruego —prou parellana á o feroés que encara se charra n’as islas Feroe— e fue levato t’a Escócia per es colonizadors vikingos en o sieglo IX. Quan en 1468 (Orkney) e 1469 (Shetland) pason d’a corona noruega t’a escocesa, emprencipió á retacular devant d’o escocés —a luenga germanica, no pas o gaelico— dica dixar de charrar-se, mesmo en as isolatas islas de Foula e Unst, á la fin d’o sieglo XIX.
Justament n’a isla d’Unst o lingüista feroés Jakob Jakobsen replecó una dovinalla norn en a decada de 1890. A mesma dovinalla ye tamien coneixita en as islas Feroe e en Islándia.
A version norn que Jakob Jakobsen en transcrivió ye a siguient:
            Fira honga, fira gonga,
            Fira staad upo "skø"
            Twa veestra vaig a bee
            And een comes atta driljandi.
Que ye prou parellana á la versión feroesa:
            Fýra hanga, fýra ganga,
            Fýra standa uppí ský
            Tvey vísa veg á bø
            Og ein darlar aftast.
E mesmo á la islandesa
            Fjórir hanga, fjórir ganga,
            Fjórir veg vísa,
            Tveir fyrir hundum verja
            Einn eftir drallar,
            sá er oftast saurugur.
A traduccion d’a dovinalla ye: Quatre penjan, quatre marchan,/ Quatre se levantan ent’o cielo,/ Dos amonstran o camin ent’o campo/ E una viene rechumbelando deçaga.
A respuesta, prou que sí, ye a vaca. As quatre que penjan ye o braguero, as quatre que marchan son as patas, as quatre que se levantan ent’o cielo son as dos orellas e os dos cuernos, os uellos son os dos que amonstran o camin ent’o campo e a coda ye a que viene rechumbelando deçaga.
No me digaz que no tos ricuerda arrienda á la dovinalla sobrarbesa que dice:
            Quatre terrosas,
            quatre venosas,
            dos giracans
            e un giramoscas
e que tamien, prou que sí, fa mencion d’a vaca. As quatre terrosas son as patas, as quatre venosas as tetas, os dos giracans os cuernos e o giramoscas ye a coda.
No me digaz que no ye curioso que os vaquers d’as islas escandinavas e d’os Perineus aragoneses faigan servir metaforas tan pareixitas ta descrivir o suyo bestiar.
No me digaz que no ye una pena que b’haiga gent que s’encerrine en fer-nos creyer que as luengas fan buegas quan as luengas —totas as luengas, grans u chiquetas, vivas u muertas— sirven e han servito ta comunicar e unir os pueblos.
No me digaz que no ye una disgrácia —que no ye una vergüenya— que dixemos morir tot ixe heréncio sin tartir sisquiera.

PS. Si querez saber qualcosa més sobre a luenga norn, punchaz n’o vinclo.

lunes, 24 de diciembre de 2012

Buen Nadal 2012

Buen Nadal, amigos. Estianyo, de nuevas, un villancico aragonés, un poemeta de Veremundo Méndez Coarasa: En nuey chelada. Ta ascuitar-lo punchaz en o vinclo d'o títol d'o villancico. Que tos faiga goi. 


En nuey chelada nacié en Belén
Poliu mesache clamau Manuel
Nacié en portal, la cuna estié
Un mal pesebre de pobres chens.

Pastós, zagalas lo ven a vier,
Tañen panderas, tañen rabels.
Pastós, zagalas lo ven a vier,
Tañen panderas, tañen rabels.

Como s'arríe lo Dios de Israel
Contra lo frío tapallo habié
Envuelto en palla, lamiaú por güé,
Morriau por mula estando un Rey.

Pastós, zagalas lo ven a vier,
Tañen panderas, tañen rabels.
Pastós, zagalas lo ven a vier,
Tañen panderas, tañen rabels.

En nuey chelada nacié en Belén
Poliu mesache clamau Manuel
Nacié en portal, la cuna estié
Un mal pesebre de pobres chens.

lunes, 12 de noviembre de 2012

Con usura

Agora que se charra cuentra os desahúcios (ya caleva!) torno á trayer t’a bitacora á o viello Ezra, encara que á beluns (inexplicablement n’a mia modesta opinion) no les faiga mica goyo a suya poesia. Trampis, ve-te-me o suyo Canto XLV (Con usura):
Con usura no tiene l’hombre casa de buena piedra
Cada bloque bien entretallato e ficato 
de traça que o disenyo l’acubille, 
con usura no b’ha paraïso pintato ta l’hombre n’as paretes d’a suya ilésia 
harpes et lutz u puesto an que a virgen reciba o mensage 
e o suyo rocle se progecte per a crepa, 
con usura
no se hi veye l’hombre Gonzaga, ni os suyos hereus ni as suyas concubinas 
no se pinta un quadro ta que perdure ni ta tener-lo en casa 
sino ta venderlo e luego 
Con usura, pecato cuentr’a naturaleça, 
ye o tuyo pan ta cútio trafalloso, ixeco como papel, 
sin trigo de montanya, sin a fuerte farina. 
Con usura se infla la ringla 
con usura res ye en o suyo puesto (no b’ha buegas precisas) 
e dengun no troba un puesto t’a suya casa. 
O piquero ye alpartato d’a piedra 
o tixidor ye alpartato d’o telar 
Con usura no plega lana en o mercato 
ta res no vale a uella con usura. 
Usura ye un bichiello usura
dixa mocha l’agulla en mans d’a mesaja 
e atura o talento d’o que fila. 
Pietro Lombardo 
no venió per usura 
Duccio no venió per usura 
ni Pier della Francesca; no per usura Zuan Bellini 
ni se pintó La Calunnia 
No venió per usura Angelico; no venió
Ambrogio Praedis, 
no b’havió ilésia de piedra con a firma:
Adamo me fecit. 
No per usura St. Trophime no per usura St. Hilaire. 
Usura rovina o cincel 
Rovina la obra e l’artesano 
Acita o filo n’o telar 
Dengun no hes aprendito á meter oro n’o suyo disenyo; 
E l’açur tiene una nafra con usura; 
se queda sin bordar a tela. 
No troba l’esmeralda un Memling 
Usura mata o nino n’o útero 
No dixa que o mocet novie 
Leva a sequedat dic’a cama, e jace entre a joven nóvia e o suyo marito 
Contra naturam 
Els trayon mandarras ta Eleusis 
Posan calavres á la suya lifara per mandato d’usura.
With usura hath no man a house of good stone/ each block cut smooth and well fitting/ that design might cover their face,/ with usura/ hath no man a painted paradise on his church wall/ harpes et luz or where virgin receiveth message/ and halo projects from incision,/ with usura/ seeth no man Gonzaga his heirs and his concubines/ no picture is made to endure nor to live with/ but it is made to sell and sell quickly/ with usura, sin against nature,/ is thy bread ever more of stale rags/ is thy bread dry as paper,/ with no mountain wheat, no strong flour/ with usura the line grows thick/ with usura is no clear demarcation/ and no man can find site for his dwelling./ Stonecutter is kept from his tone/ weaver is kept from his loom/ WITH USURA/ wool comes not to market/ sheep bringeth no gain with usura/ Usura is a murrain, usura/ blunteth the needle in the maid’s hand/ and stoppeth the spinner’s cunning./ Pietro Lombardo/ came not by usura/ Duccio came not by usura/ nor Pier della Francesca; Zuan Bellin’/  not by usura/ nor was ‘La Calunnia’ painted./ Came not by usura Angelico; came not/ Ambrogio Praedis,/ Came no church of cut stone signed: Adamo me fecit./ Not by usura St. Trophime/ Not by usura Saint Hilaire,/ Usura rusteth the chisel/ It rusteth the craft and the craftsman/ It gnaweth the thread in the loom/ None learneth to weave gold in her pattern;/ Azure hath a canker by usura;/ cramoisi is unbroidered/ Emerald findeth no Memling/ Usura slayeth the child in the womb/ It stayeth the young man’s courting/ It hath brought palsey to bed, lyeth/ between the young bride and her/ bridegroom/ CONTRA NATURAM/ They have brought whores for Eleusis/ Corpses are set to banquet at behest of usura.//

martes, 2 de octubre de 2012

A mia luenga (poema Evenki)

Mirando de trobar informacion en o rete sobre luengas menaçatas, m’he alcontrato este poema d’Alitet Nemtushkin (1939 - 2006), un autor Evenki —pueblo de Sibéria, dinantes coneixitos como Tungús u Tunguz, que viven trestallatos entre Rúsia (bels 35000) e China (bels 25000)— autor de bels libros en a suya luenga e en ruso. 
Como lo poema m’ha feito prou goyo, he quiesto traducir-lo a l’aragonés. Si querez leyer o texto en inglés e coneixer una miqueta més sobre l’autor, punchar en o vinclo.

A MIA LUENGA
Si olbido a mia parla nativa
E as cancions que cantan a mia gent
Qué honra me fan os uellos, as orellas?
Qué honra me fa a boca?

Si olbido a uloreta d’a tierra
E no la sirvo bien
Qué honra me fan as mans?
Ta qué vivo en o mundo?

Cómo podrí creyer-me a fata ideya
De que a mia luenga ye feble e pobra
Si as zagueras parolas de mi mair
Fuen en Evenki?

miércoles, 26 de septiembre de 2012

Ash-Wednesday, de T. S. Eliot

O 26 de septiembre de 1888 naixeva en Sant Loís, Estatos Unitos, o escritor T. S. Eliot. Asinas que, como hue ye 26 de septiembre, tiengo a desincusa perfecta ta traducir qualque coseta suya. Per eixemplo, l’emprencípio de Ash-Wednesday —solo que l’emprencípio, que o poema, encara que prou recomendable, ye larguiço de traducir­— una d’as suyas obras més religiosas. Qui quiera leyer o poema entero —l’original en inglÉs, prou que sí— que punche aquí e disfrute d’as reflexions d’un autor que se diciva "classicist in literature, royalist in politics, and anglo-catholic in religion."

MIERQUELES DE CENISA
Perque no tiengo asperança de tornar de nuevas
Perque no tiengo asperança
Perque no tiengo asperança de tornar
Deseyando lo don d’este e la envista d’ixe
Ya no me hi foi més per fer-me-hie per ixas cosas
(¿Per qué deveria ixamplar as suyas alas a lica aviellada?)
¿Per qué deverí gemecar yo
Per lo poder esmuyito d’o reino cutiano?

Perque no tiengo asperança de coneixer de nuevas
A feble glória d’a hora positiva,
Perque no pienso
Perque sé que no coneixeré
O unico e real poder transitório
Perque no puedo beber
Allí, an que os árbols floreixen e as fuents fluyen, pos res no ibi ha allí de nuevas

Perque yo sé que o tiempo ye siempre tiempo
E o puesto ye siempre e solo que puesto
E o que ye real no ye real que una vegata
E solo que ta un puesto
Me foi contento de que as cosas seigan como son e
Renúncio á o rostro bienaventurato
E renúncio á la voz
Perque no puedo tener asperança de tornar de nuevas
Me foi contento altalle, en tenendo que construyir qualcosa
De qué fer-me contento.

E rogo á Dios que tienga misericórdia de nusatros
E rogo poder olbidar
Ixos afers que con yo mesmo discuto demasiato
Explico demasiato
Perque no tiengo asperança de tornar de nuevas
Dixaz que estas parolas respondan
Per o que s’ha feito, ta que no se torne á fer
Sisquiera o juício no nos seiga demasiato costoso

Perque estas alas ya no son alas ta volar
Sino simples aspos ta sobater l’aire
L’aire que agora ye chiquet e ixeco de tot
Més chiquet e ixeco que a voluntat
Ensinya-nos á que nos se dé e no nos se dé
Ensinya-nos á posar-nos calmos.

Roga per nusatros pecadors agora e en a hora d’a nuestra muerte
Roga per nusatros agora e en a hora d’a nuestra muerte

ASH-WEDNESDAY
Because I do not hope to turn again/ Because I do not hope/ Because I do not hope to turn/ Desiring this man's gift and that man's scope/ I no longer strive to strive towards such things/ (Why should the aged eagle stretch its wings?)/ Why should I mourn/ The vanished power of the usual reign?// Because I do not hope to know again/ The infirm glory of the positive hour/ Because I do not think/ Because I know I shall not know/ The one veritable transitory power/ Because I cannot drink/ There, where trees flower, and springs flow, for there is nothing again// Because I know that time is always time/ And place is always and only place/ And what is actual is actual only for one time/ And only for one place/ I rejoice that things are as they are and/ I renounce the blessed face/ And renounce the voice/ Because I cannot hope to turn again/ Consequently I rejoice, having to construct something/ Upon which to rejoice// And pray to God to have mercy upon us/ And pray that I may forget/ These matters that with myself I too much discuss/ Too much explain/ Because I do not hope to turn again/ Let these words answer/ For what is done, not to be done again/ May the judgement not be too heavy upon us// Because these wings are no longer wings to fly/ But merely vans to beat the air/ The air which is now thoroughly small and dry/ Smaller and dryer than the will/ Teach us to care and not to care/ Teach us to sit still.// Pray for us sinners now and at the hour of our death/Pray for us now and at the hour of our death.//