Mostrando entradas con la etiqueta advocacions marianas. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta advocacions marianas. Mostrar todas las entradas

jueves, 8 de diciembre de 2016

Jayme II e a Inmaculata Concepcion

Con motivo d’a festividat d’a Santiça Inmaculata, queremos remerar a fegura de Jayme II (1267–1327), lo Justo, rei d’Aragon, de Valéncia, de Mayorgas, de Sicília e de Cerdenya e conde de Barcelona. Per a paz d'Anagni (1295) o Sant Pair le concedió vitalíciament es títols honorificos de «sinyalero, almirant e capitan general d'a Ilésia de Roma. Conquistó t’a Corona Calábria e as islas d'o golfo de Nápols e desenrolló una politica de vinclos matrimonials e alianças con a familia reyal castellana.
Jayme II refirmó as propuestas de frai Ramón Llull sobre a recuperacion de Tierra Santa ―proyecto Rex Bellator― e a fallita cruçata d’Almeria (1309) seguindo a estratégia que Llull esfendeva en o suyo libro De Fine (1305).
Hombre culto e respetuoso con as leis d’o reino, fue Jayme II qui, en 1304, ordinó a celebracion d’a fiesta d’a Inmaculata Concepcion en os reinos e territórios d’a Corona d’Aragon.
Como muestra d’a suya devocion per a Virgen, nos ye arribata una dansa, escrita en occitano, que diz:

Mayre de Deu e fylhaverge humil e belavostra nau vos apelaque l'aydetz, qar perylha.

I.Perylhan vay en l'ondad'aquest mon per tempesta;e·l nauchier no·s n'a cura,e tant fortun'aondaque nulls no·y leva testae l'aura qu'es escura.E s'ayso gayre duravostra nau es perdudasi, per la vostr'ajuda,no troba port o ylha.

II.Nau, leyn, vexel o barcaparlan en ver lenguatge,devem tuyt ben entendreque signifiquet l'archaon l'umenal lynatgeplac a Deus tot compendreper complir et atendreso que ja promes era:que d'aquell restaurera,el cel, manta seÿlha.

III.La nau es carregada
e de son port se llunha,quar trop greu vent la forsa;e's mal amarinada,tant que negu no·y punhacossi la nau estorsa.Ha! com fort trai ves orsa,que pels timons no·s guiani fay la dreta viasol una pauca mylha.
Mayre, tu·m dona forsacontra ma leugeria,e.m garda de la viade peccat, que·ns exylha.


miércoles, 12 de octubre de 2016

Festividat d’a Virgen Maria Apareixita en Carne Mortal

12 d’octubre: festividat d’a Virgen Maria Apareixita en Carne Mortal. Dia d’a Hispanidat:
America ye a obra d’Espanya. Esta obra d’Espanya lo ye esencialment de catolicismo. Doncas b’ha relacion d’igualdat entre hispanidat e catolicismo, e ye locura tota prevatina d’hispanizacion que lo repúdie.                                                       Isidro Gomá Tomás. Apología de la Hispanidad (1934).

Que a Santa Virgen esfienda a sagrata Tradicion d'as Espanyas. Feliz dia d'o Pilar a toz.

martes, 8 de diciembre de 2015

Qué soï era immaculado councepcioũ

8 d’aviento. Festividat d’a Inmaculata Concepcion. Un atro 8 d’aviento, o 8 d’aviento de 1933, fue o dia que o Papa Pio XI canonizó a Bernadeta Sobiróus como Santa Bernadeta de Lorda.
Cómo no acordar-se-ne hue d’as parolas que a própia Virgen Maria —uo petito damizelo— dició a Santa Bernadeta en a suya beroya e occitana luenga gascona, o 25 de março de 1858 en a chiqueta espluca de Masse-Vieille:
Qué soï era immaculado councepcioũ.
Yo soi a Inmaculata Concepcion.
8 d’aviento. Festividat d’a Inmaculata Concepcion. Obedeixcamos a rogária que, per médio de Santa Bernadeta, a própia Virgen Maria nos demanda e faigamos pregárias e faigamos peniténcia.

viernes, 2 de enero de 2015

En o 1975 anniversário d'a venita d'a Virgen t'as Espanyas

Solo que en una nacion como a nuestra ye posible a vergüenya de que as suyas autoridaz —ciertament ilegitimas de tot— olbiden e quieran fer olbidar una calendata como lo dos de ginero.
Perque un dos de ginero, en l’anyo 40, de buen maitino a santiça Virgen Maria s’apareixió en carne mortal a l’apóstol  Santiago. Dende ixe dia, a virgen d’o Pilar ye o referent d’a religiosidat mariana e, como escrivió o papa Calixto III en 1456,  "a primera que se fundó entre totas as ilésias adedicatas a la Virgen Maria". O rei Fernando lo Catolico, gran devoto pilarista, escriviva en 1504 que ta garra cristiano "ye desconeixito que en a ciudat de Zaragoça bi ha un templo d’especial celebridat, santo e antiguiço, adedicato a la Mair de Dios con o títol de Santa Maria d’o Pilar".
Perque un dos de ginero, en l’anyo 1492, ixe mesmo rei Fernando e a suya almirable muller, a reina Isabel, coronon felizment a liberacion d’as Espanyas d’o juvo musulman con a reconquista de Granada, zaguer repui d’a morisma en a pátria nuestra. Estraliando gloriosament a feita encomençata per Pelai en Covadonga baixo a proteccion d’a Santiça Virgen.

Perque si qualcosa define Espanya, dende o suyo naiximiento como entidat politica con o III Concílio de Toledo, ye o catolicismo. Ixe catolicismo que logró a unidat d’hispanorromanos e visigodos en una Nacion destinata a escribir as mes almirables feitas d’a humanidat. Siempre en o nombre d’a libertat e o bien comun. Siempre en o nombre d’a Fe.

lunes, 8 de diciembre de 2014

Inmaculata Concepcion

O 8 d’aviento de 1854 a suya Santidat Pio IX sancionó solemnement esta doctrina inmaculista, universalment celebrata e creita, definindo-la como Dogma de Fe. Quatre anyos dimpués, a mesma Virgen meteva sello divino a o decumento pontificio en a espluca miragrosa de Massabielle: Yo soi a Inmaculata Concepcion.
Ahiere, como toz os anyos, a Seu de Uesca tornó a emplenar-se de devotos ta celebrar a festividat con a representacion d'a Tota Pulchra.
Que a Patrona d'as Espanyas interceda per a nuestra pátria.

domingo, 12 de octubre de 2014

Himno d'a Virgen d'o Pilar

Como no podeva estar d’atra traça, a devocion a la Virgen d’o Pilar ha feito naixer, per toz os cavos d’a nuestra región, tota mena de coplas, ixotas, romances, oracions e cantas populars adedicatas a esta devocion mariana. Podez ascuitar-ne beluns en o Sistema de Información de Patrimonio Cultural Aragonés (punchaz VINCLO) e que contiene joyetas como esta (punchaz VINCLO).
Manimenos hue, m’agana de traducir a l’aragonés una composcion culta, o Himno a la Virgen d’o Pilar, que compuson, en 1908, Florencio Jardiel (parola) e Juan Bautista Lambert (mosica) e que se cantará hue de nuevas en a Basilica zaragoçana:


Virgen santa, Mair mia,
luz veroya, claro dia,
que a tierra aragonesa
te dignés a visitar.
Este pueblo que t’adora
d’o tuyo amor favor roga
e t’aclama e te bendiz
abraçato a o tuyo Pilar. 
Pilar sagrato, resplandient faro,
rico present de caridat.
Pilar bendito, trono de glória,
Tu t’a victória nos levarás.
Cantaz, cantaz
 himnos d’honor e lova.
Cantaz, cantaz
a la Virgen d’o Pilar.

jueves, 2 de enero de 2014

Dos de ginero

O 2 de ginero de l’anyo 40 d’o Nuestro Sinyor, a Santiça Virgen Maria, dinantes de puyar t’o cielo en Gerusalem, en carne mortal ta Zaragoça hi fue, á refirmar-bi á l’apóstol Sant Jaime.
O 2 de ginero de l’anyo 1492 d’o Nuestro Sinyor, os Reis Catolicos enamplon a Reconquista d’as Espanyas e astralion a feita emprencipiata per don Pelai, ent’a part de l’anyo 722 d’o Nuestro Sinyor, remantando asinas e á la fin con güeito sieglos d’ocupacion musulmana e creando l’alacet d’o Império Espanyol que no solo nos tornó o suénio d’a monarquia visigoda, sino que l'engrandió, e a nuestra cultura e a fe catolica per toz os cavos d’o mundo espardió.
Ye menister ricordar-lo siempre. Ye menister ricordar-lo hue, en l’anyo 2014 d’o Nuestro Sinyor, quan a Pátria sofre una d’as puendas més foscas, tristas e vergonyosas d’a suya gloriosa história.

domingo, 8 de diciembre de 2013

Tota Pulchra

Igual como toz os 7 d’aviento dende 1619, tamien ahiere a ciudat de Uesca celebró o suyo voto á la Inmaculata con l’oficío d’o Tota Pulchra en a Seu de Uesca. Dende estianyo esta solemne tradicion ye protegita como Bien de Interés Cultural (BIC) Inmaterial
A litúrgia suposa a union d’o cabildo d’a Seu, a Universidat Sertoriana —actualment, IES Ramón y Cajal— e o Concello en tractar-se d’unas institucions que, dende o sieglo XVI, han esfendito a Inmaculata Concepcion d’a Santiça Virgen.
Uesca ye una d’as ciudaz n’as que més enradigata bi ye a devocion á la Inmaculata. Ya en 1564, as tres institucions que participan en este auto religioso formalizon a suya union ta enfrontinar a postema que nastava altalle a ciudat pidindo a intercension d’a Virgen.
Quan en 1651 a postema nastó nuevament Uesca, as tres entidaz fiçon voto d’ir en procesion t’a ilésia de San Francho; á la procesion s’union os grémios e os cleigos.
En 1619 s’estatueció a celebracion religiosa como hue la coneixemos, encara que dimpués d’o zarre d’o convento de San Francho —devito á la enatiça Desamortizacion— a celebracion pasás t’a Seu.
Con motivo d’a declaracion BIC, o pasato luns s’inauguró en a Seu e n’o Museu Diocesano a exposicion ‘Lumen ad civitatem, la ceremonia del Tota Pulcrha’, que permaneixerá ubierta dic’o 22 de ginero, festividat de Sant Vicient. A muenstra explica a história d’o voto feito á la Virgen en o sieglo XVI. Se hi puede veyer, ademés, e per primer vegata, imágens que no yeran estatas dinantes en garra exposición; per eixemplo a imagen de l’armita de Salas (sieglo XIII) u la que yera en a viella ilésia de A Malena (sieglo XII), a més antiga d’a ciudat.

lunes, 11 de noviembre de 2013

Pelegrinacion d'as Diocesis d'Aragon t'o Pilar

As diocesis d’Aragon pelegrinan t’o Pilar de Zaragoça o proximo sabado, 16 de noviembre, ta concluyir asinas l’Anyata d’a Fe que estió convocata per a suya Santidat o Papa Benedicto XVI.
O programa d’a pelegrinacion ye o siguient:
—Á las 10.30: Acullita en a Casa d’a Ilésia en Zaragoça.
—Á las 11.00: Auto religioso en a Seu. Será a oracion Testimónio d’os Mártirs: “A Fe profesata”
—Á las 12.00: Misa solemne en a Basilica d’o Pilar: “A Fe celebrata”
—Á las 16.00: Tamien en a Basilica d’o Pilar, concierto de mosica sacra e una pregária final como signo d’o ninvio de toz os participadors t’a mision evangelizadera d’a Ilésia: “A Fe vivita”.

sábado, 12 de octubre de 2013

Bendita e lovata

Bendita e lovata hi seiga a hora en que Maria Santiça venió en carne mortal ta Zaragoça. Per siempre seiga bendita e lovata.

miércoles, 10 de octubre de 2012

O Rosário de Cristal

Como estianyo o dia d’o Pilar ye viernes me vagará (D. m.) de baixar ta Zaragoça. Una d’as cosas que hi quiero fer ye tornar á vivir o Rosário de Cristal.
No se coneix a data exacta d’o emprencípio d’o reço d’o Santo Rosário en a Basilica d’a Nuestra Sinyora d’o Pilar. A primer referéncia apareix en o Libro d’Autas d’a Reyal Cofradia d’o Santiço Rosário, en l'anyo 1755, quan una muller, vicina de Zaragoça, emprencipió, junto á una chiqueta colla, a reçar o Rosário en a capiella d’a Virgen, salindo t’a carrera en os zaguers Mistérios. Naixeva asinas o Rosário de l’Aurora.
Per lo que fa á o Rosário de Cristal, l’origen d’esta polidiça tradicion lo trobamos en l’emprencípio de 1889 quan se funda a Cofradía del Santísimo Rosario de Nuestra Señora del Pilar. O suyo president, o sinyor José M. Pra y Duarte, tiene a ideya d’adreçar a procesion d’o reço d’o Rosário con una coleccion de farols que portiarian os fiels en puesto d’es tradicionals estrals, velas e estandartes que se fevan servir d’antes més. Es farols simbolizarian cada una d’as partis d’o rosário que os devotos ivan reçando: os Mistérios, os Pairnuestros, as Avemarias, as Glórias e a Letania.
Asinas, o primer Rosário de Cristal se celebró a nueit d’o 12 d’octubre de 1889 e estió, seguntes José Nasarre, tot un exitaz:
«presenció Zaragoza y los muchos forasteros que concurren a las renombradas fiestas del Pilar, la grandiosa procesión del Rosario, bajo la nueva forma dispuesta. El efecto producido excedió a toda ponderación» 
(El Rosario de Nuestra Señora del Pilar. Explicación de su orígen, desarrollo y actual órden de la grandiosa Procesión del Rosario del 13 de Octubre de cada año. Zaragoza, 1898)
Dende altalle se son itos fendos bels cámbios e milloras, devito á las donacions, que enamplaran a comitiva con nuevas pieças —farols e carroças— u s'han feito restauracions d’as pieças originals. Solo que durant os anyos d’a Guerra Civil, per miedo a que podesen crepar-sen as pieças, se dixó de celebrar a procesion.
A comitiva simula un rosário, an que as cuentas son estatas sustituyitas per farols de cristal. En bi ha quince molimentals levatos en carroças, que son diferents ta cada un d’es Mistérios, ademés de farols de man: 15 ta os Pairnuestros, 150 t’as Avemarias, 15 t’as Glórias, 4 t’as salutacions e 63 t’a Letania. Toz els fuen disenyatos per l’arquitecto Ricardo Magdalena.
A procesion s’enampla con atros farols e esculturas, que encara que no fan parti, propiament, d’a oracion, son igualment importants en o Rosário de Cristal. En son eixemplo obras d’a polideça de «La gran Cruz del Rosario», «La Hispanidad», «El Alcázar de Toledo», «la Salve», «La Marina», «La Sagrada Familia», «Ángelus», «Santuarios Marianos» u «Ascensión de Nuestra Señora».
Tamien ye una pieça sinyera a carroça con o farol d’o templo d’o Pilar. Esta obra de buena grandária, ye feita con mils de pieças de cristal que reproducen a Basilica tanto per difuera como per dentro ya que se hi vei á traviés d’es cristals d’a frontera. Estió construyita per l’advogau Policarpo Valero y Bernabé. Apareixió per primer vegata en o Rosário general de 1872, dinantes mesmo que no existís o Rosário de Cristal. Tota una alfaya ta una comitiva acaramullata d’alfayas.
Qui no tienga a suerte de presenciar a impresionant muestra d’arte e —més que més— devocion que o Rosário de Cristal hi ye, puede aconortar-se almirando-lo n’o museu. Prou que no ye o mesmo.

miércoles, 7 de diciembre de 2011

Ave Maria, gratia plena


Prou que, como catolico e espanyol, yo no celebré garra fiesta ahiere. Prou que, como catolico e espanyol, yo celebraré manyana a fiesta d’a Inmaculata Concepcion d’a Virgen Maria. Perque manyana ferá 157 anyos que o Papa Pio IX proclamava, como dogma de fe de traça definitiva, o que a tradicion popular veniva sustenendo dende l’empencípio d'a Ilésia:
Declaramus, pronuntiamus et definimus doctrinam, quae tenet, beatissimam Virginem Mariam in primo instanti suae conceptionis fuisse singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Iesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe praeservatam immunem, esse a Deo revelatam, atque idcirco ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam. 
(Ineffabilis Deus, 8 d'aviento de 1854)
Per lo que fa a la história d’a nuestra nacion, nos trobamos que, ya en o XI Concílio de Toledo, o rei visigodo Wamba se titolava «Esfensor d’a Puriça Concepcion de Maria», fendo asinas una tranya que siguirian atros muitos reis hispanos. Monarcas como Fernando III o Santo, Jaime I o Conquistador, l’emperador Carlos I u o suyo fillo Felipe II estion fiels devotos d’a Inmaculata e portion o suyo sinyal n’as suyas campanyas militars. 
En 1384, don Juan I, rei d’Aragon, mandó que se celebrás a fiesta d’a Concepcion Inmaculata en toz os estatos d’a suya obediéncia liberatos d’o juvo islamico.

Dende o sieglo XIV b’ha en Espanya referéncias de cofradias naixitas en honor á la Inmaculata. Os Reis Catolicos don Fernando e donya Isabel yeran cofrades d’a Cofradia d’a Puriça Concepcion d’a Preservata Virgen, e lo estion igualment muitos atros monarcas, como o suyo nieto Carlos I, Felipe V, Fernando VI, Carlos III u Car1os IV. Per ixo no ye d’almirar que toz os reinos d’as Espanyas celebremos a Inmaculata como patrona e protectora dende 1644.

miércoles, 12 de octubre de 2011

Regina aragonensis


12 d'octubre. Fiesta d'a Virgen d'o Pilar. Patrona d'Aragon. Patrona d'a Guárdia Civil.
12 d'octubre. Fiesta Nacional d'Espanya. Festa Nacional d'Espanya. Festa Nacional de España. Espainiako Jai Nazionala. Hèsta Nacionau d'Espanha. Fiesta Nacional d'España. Festa nacional de Espanha. Fiesta Nacional de España.
12 d'octubre. Dia d'a Hispanidat.

martes, 19 de octubre de 2010

A Virgen d'o Pilar

Bella aventaxa ha de tener no fer vacáncias de verano, per eixemplo que asinas puedo fer-las d'octubre e marchar ta Zaragoça pa os Pilars como quan yere jovenastro. A penar d'os capins e d'o botellaz institucional en he disfrutau arrienda d'a fiesta e m'he tornato a maravillar con a vitalidat, encara que les duelga, d'a religiosidat d'a nuestra gent. Perque l’advocacion d’a Virgen d’o Pilar, dende os suyos orígens, ye uno d’os alacez no so que d’a religiosidat aragonesa, sino mesmo d’a identidat d’a region; dic’o punto de que ye mil anyos anterior a o naiximiento d’o própio Aragon. Como ye de toz sabito, a Virgen Maria, dende Gerusalem, an que encara viviva antes d’a suya Asuncion, s’aparixió miraglosament, e en carne mortal, a l’Apóstol Santiago o Mayor ta acorporar-lo en a suya mision d’evangelizacion d’Hispánia. En ricuerdo d’ixe feito se devantó en aquel puesto una humil capiella en honor d’a Nuestra Sinyora, venerando-se-bi a suya imagen sobre un pilar u colunna.
A devocion no fiço que creixer con os sieglos, mesmo baixo lo domínio musulman, estendillando-se dellá d’a ciudat e o Reino ta plegar en toz os continents. Ye una devocion popular que naix d’as glarimas, as asperanças e a fe de tot un pueblo. Més que més dende o miraglo feito n’a persona de Miguel Pellicer, o coneixito como coixo de Calanda a devocion a Maria d’o Pilar, s’esparde rapedament per as tierras aragonesas e espanyolas. En Aragon no bi ha garra ilésia parroquial de bella importáncia, garra convento u monestério que no tienga una capiella u altar devotato a la Virgen d’o Pilar. En os zaguers anyos d’o sieglo XIX, yera rara a seu espanyola que no tenés un altar adedicato a la Virgen d’o Pilar. Ilésias, conventos, colégios, hespitals, vicos, e tota mena d’institucion, exprisan clarament dica qué punto ye present esta forma de devoción mariana en as Espanyas. Bien puede dicir-se que mesmo hue, quan as circunstáncias no son precisamnet guaire favorables a las manifestacions religiosas, a devocion a o Pilar en Espanya sigue creixendo e mantenindo as suyas peculiaridaz e fervor. No b’ha que fer-se una gambadeta per Zaragoça estos dias, como remato de fer yo, ta comprevar-lo con argüello e goyo.
O culto a la Virgen d’o Pilar difuera d’Espanya tamien alquirió una rapeda e ampla preséncia, se puede asegurar que en o sieglo XVII, yeran escasas as árias continentals an que no ibi hes una imagen d’a Virgen d’o Pilar. Arrienda son os misioners, mosens, religiosos, fundadors de congregacions, e tota mena de personages espanyols, que més que més n’o sieglo XVII, navesan o mundo hispanico, evangelizando, comerciando, estatuecendo colégios e universidaz, santuários e seus, dixando-bi una imagen de Santa Maria como presentalla, ricuerdo u testimónio. Como eixemplo d’esta universalidat, bels puestos an que se le da culto: -Africa: Annobón, Anvan (Guinea), Alkararquibis (Marruecos), Asafo (Ghana), Bala (Guinea), Banapa (Guinea), Bátete, Benguela (Angola), Biapa, Cla-ret, Cabo San Juan, Honrubia (Guinea), Jarache (Marruecos), Katanga (Kenya), Ngokua (Guinea), Rio Martin, Ruben Gheri (Rwanda), Santa Isabel, Tetuan, Villa Cisneros.
-Hispanoamerica: Argentina: Buenos Aires, Córdoba, Corrientes, Chacabuco, Lujan, Mendoza, Puebla del Pilar, Pilar (Buenos Aires), Rancyo, Río Cuarto (Córdoba), Rosario, San José de la Esquina, San Juan de Cuyo, San Miguel de Paraná, Santiago del Estero, San Fe, Tucumán. Bolivia: Cobija, La Paz, Sucre. Chile: Bis Bis, Concepción, Curizo, Linares, Osorno, Puerto Domínguez, San José de Mariquina, Santiago de Chile, Talca, Valparaíso. Colombia: Bogotá, Bucaramanga, Cartagena, Choco, Dos Caminos, Manizales, Medellín, Monteagudo, San Andrés, Zaragoza. Costa Rica: Alajuela, Zaragoza de los Perales. Cuba: La Habana, Santiago de Cuba, Vereda Nueva. Ecuador: Guapulo, Quito. El Salvador: San Vicente de Austria, San Vicente de Sorenga. Guatemala: Guatemala, Zaragoza. Méjico: Córdoba, Méjico, Montearagón, Monteagudo, Puebla de los Ángeles, Tacuba, Zaragoza, Xalapa (Veracruz). Panamá: Panamá. Paraguay: Villa del Pilar (Nembucu), Meló, Santa Pola de Asunción, Sarandi Grande. Perú: Arequipa, Cuzco, Huancabanba, Lima, Mocro del Pilar, Ocopa, Puerto Maldo-nado. Puerto Rico: Mayagues, Ponce, Río Piedras, San Juan, Yauco. Santo Domingo: Ciudad Trujillo, La Vega, Las Mercedes, Santo Domingo. Uruguay: Fray Bentos, Meló, Montevideu, Sanrandi Grande. Veneçuela: Araure, Acarigua, Barinas, Poblado de Cabimas, Caracas, Cubagua, Charallabe, Poblado del Pilar (Sucre), Barquisimeto, Los Robles, Machiques, Maracaibo, Margarita, Rio Claro. Brasil: Antonina (Curativa), Cápela del Pilar (Recife), Goyana, Itamaracá (Pernambuco), Jaquia de Praia (Alagoas), Jetiva (Victoria), Matriz de Gloria (Largo do Machado), Nova Lima (Bello Horizonte), Ouro Fino, Ouro Preto, Olinda, Pericuara (Sergipe), Pitanguy, Río de Janeiro, San José de Tocantis, San Juan d’o Rei (Minas), Sant Pablo, Sant Salvador, Taubaté.
-Norteamerica: Chicago, Nueva York, Santa Ana (Califórnia), Waco (Texas).
-Filipinas: Baguio, Baleno, Bulalacao, Cayagan (Isabela), Delemiro, Imis, Isabela, Jamaba, Libonga, Lipa, Mabulao (Mindoro), Mampona (Negras), Manila, Mila, Mina, Pilar (Sorsogbn), Pamplona, Prhan, San Fernando, Santa Teresa, Sibonga (Cebú), Sierrabullones (Bool), Sumigao (Mindanao), Tabularan, Tuguerao (Canayan), Villaviciosa, Vitali, Zamboanga.
-Índia: Ahmedabad, Anand, Bombay, Goa, Malabar, Nadiad, Puttemplay (Malabar), Vinalaya.
-Indochina: Bui-Chu, Nghia-Chinh.
-Japon: Hiroshima, Imabari (I. Shikoku), Sophia, Tokio.
-Tierra Santa: Gerusalem.
-Europa: Alemánia: Colónia, Fontilles. Aústria: Viena, Stams (Tirol). Belgica: Hay, Santiago de Namur. Fráncia: Aube, Béziers, Biran, Burdeus, Colombey, Chamberley, Chartres, Lourdes, Montpellier, París, Pau, Pompierre de Lorena, Tolosa, Vital, Le Havre. Holanda: Rotterdam. Inglaterra: Londres. Itália: Bolónia, Catánia, Floréncia, Genova, Mesina, Napols, Palermo, Parma, Reggio Calabria, Roma. Noruega: Oslo. Polónia: Czestochowa. Portugal: Braga, Bragança, Cortisada, Janhoso, Lisboa, Oporto, Toman. Suiça: Ginebra, Interlaken, Lucerna.
Si he de sinyalar tres autos que m'han conmovito, prou que he a charrar d'a ofrenda de flors, que ni a plevita pudo deslucir, con os chilenos residents en Aragon pidindo a la Virgen per os suyos germanos miners, e que a l'atro'l dia estion rescatatos; a ofrenda de fruitos que me parixió mesmo més beroya que a de flors; e, més que més, ixa alfaya que ye o Rosário de Cristal, an que as cuentas d'o rosário son farols de veire que iluminan a nueit d'a ciudat e os coraçons d'os mils de fiels que l'alcompanyan. Qui quiera almirar as pieças puede fer-lo en a Ilésia d'o Sagrato Coraçon de Gesús, en a plaça San Pedro Nolasco de martes a sabado de 10 a 14 e de 17 a 20 horas. Si ademés quiere experimentar o recogimiento e a fe de tot un pueblo que vaiga ta Zaragoça ta l'atro l'anyo.

lunes, 30 de noviembre de 2009

A Virgen de Bruis


O Santuário de Bruis, se troba n’o termino municipal de Palo, n’o coraçon, no solo que geografico, d’a Fueva. Gran centro devocional d’ixa comarca, va ser construyiu n’os sieglos XVI e XVII e reformau n’o XIX; anque o suyo origen ye anterior, talment una chiqueta armita romanica d’a que nos ne va quedar a imagen d’a Virgen d’o sieglo XII.
A imagen d’a Virgen de Bruis ye una talla de bels 50 centímetros d’altária e sereno rostro. En parolas d’o Pair Faci (FACI Fray Roque Alberto, Aragón, Reyno de Christo y dote de María Santísima, Zaragoza, 1739 y 1750, reed.D.G.A. 1979) parece hechura de manos angélicas. Durante a guerra civil, se va salvar d’a bestieça d’as criminals cricas marxistas −as mesmas que asesinon a o 90% d’os religiosos e religiosas d’a diocesis de Balbastro− grácias á la valient intervencion d’un vicino de Palo, que va arrisgar a suya vida e va poder amagar-la entre unas barças que crecevan á o canto d’a chera an que os milicianos, á punta de metralleta, obligavan á os ixorrontaus fovanos á cremar as imagens, medallas e demás elementos de culto que hi heva n’o santuário.
Ye en este enclave mariano an que s’ajuntan, o dia 23 d’abril, sant Jorge, patron d’Aragon, en romeria, siguindo una viella tradicion, as cruces parroquials d’os lugars de Palo, que fa de caporal e anfitrion, Tierrantona, Fornigals, Troncedo, Charo, Ranyin, Lumo, Murillo de Monclús, Muro, Pallaruelo, A Villa e Clamosa.
O Pair Faci charra de dos aparicions d’a Virgen, dos advocacions con as que se reconoz e fa culto á la sagrada imagen en este lugar. Asinas, e seguntes conta a tradicion, n’o sieglo XI recibiva culto, baixo o nombre d’a Virgen d’o Plano, en una sencilla armita á o canto d’a Cinca, aman de Palo. Diz que en l’anyo de 1320 o mosen encargau d’a rectoria de Palo, D. Juan Santesteban, que yera dolent, va invocar a Virgen, que le va conceder a recuperacion d’a suya salut. No guaire dimpués, se le va aparecer a Nuestra Sinyora e le va pidir que construyise un nuevo santuário, an que se le hi dase culto baixo l’advocacion de Bruis. As obras van empencipiar o 22 de março de l’anyo 1230 e, dende ixe mesmo inte, Santa Maria de Bruis va comencipiar a conceder grácias a toz os que la invocavan.

Manimenos, como sinyalan os mosens Ballarin e Orús n’o suyo libret Historia y novena de la Virgen de Bruis, ya dende l’anyo 300 bi ha muitos datos sobre o culto a la Virgen d’o Plano. Ye prou probable que, como va pasar en tantos atros lugars, s’hese d’amagar a imagen durante a invasion islamica ta privar a suya profanacion. Tornaria dimpués a nuestra Sinyora á manifestar-se en atra aparicion, diz que a un pastor, e se reanudaria asinas o culto ya baixo o nombre de Virgen de Bruis. Como ya s’ha dito, bella cosa parellana va suceder durante os anyos d’a barbárie roya, quan os vecinos de Palo van salvar d’as flamas a suya quiesta imagen e la van alçar a redoldino n’as suyas casas.
Bi ha diferents interpretacions d’a etimologia d’o nombre de Bruis. Ta Faci significaria rúdio, nombre, fama deviu a os muitos miraglos que a Virgen va fer baixo a suya nueva advocacion. Atras explicacions, prou más inverosímils, relacionan o Santuário con un atro francés d’o mesmo nombre u mesmo se piensan que va recibir esta denominacion como contraposicion a l’heresiarca francés Pedro de Bruis, encara que o pecador no vivise en ixe tiempo ni se significase por enrestir contr’a Virgen. Tamien bi ha qui ha visto n’o nombre de Bruis un anagrama de Urbs Urbis. Son Orús e Ballarin n’a suya obra os que alportan a explicacion más placible: A o canto de Fosau, n’o território d’a Fueva, hi heva un lugaron que se deciva Bruis e que pagava un censo a o Santuário de Palo, asinas aparez en un lucero conservau n’o archivo parroquial.
T’a Virgen de Bruis hi van dende o sieglo XIV todas as gents d’a Fueva e mesmo asabelos devotos d’o resto d’Aragon, pos son muitos os favors concedius que se le reconocen e corren de boca en boca. Dinantes, a romeria se feva o dia 8 de mayo, pero dende fa bels anyos s’ha transladau á o zaguer domingo d’ixe mes, fendo-se-hie una fiesta que ye una muestra d’a funda devocion popular d’o país.
Toz os que hi van saben que a Virgen nunca ha albandonau a qui l’ha demandau aduya. Prou lo testimónian as muitas presentallas que penjan d’as paretes d’o santuário. Por ixo, no ye mica raro trobar-se n’o camino que va ent’o templo con personas que marchan escalças u aginolladas como cumplimiento d’una promesa atendida.

viernes, 6 de noviembre de 2009

Virgen de Puyeta

A Virgen de Puyeta ye a Patrona d’Ansó. Se festella tamien n’o lugar de Fago e n’o lugar de Maxons. Ye una virgen d’a Victória como tantas atras Virgens de l’Alto Aragon que conmemoran victórias d’os cristianos contra os invasors musulmans (VALENZUELA Virgilio, “Presencia de María en Aragón y en su historia”. Argensola. Revista de Ciencias Sociales del Instituto de Estudios Altoaragoneses, nº 20. 1954). 
O nombre de l’advocacion, Puyeta, ha de veyer con o latin podium, e ye present en atros muitos lugars, no solo de l’Alto Aragon, Virgen d’o Pueyo en Acumuer, Ciresa, Ullue u Biniés, sino tamien n’as Cinco Villas, Virgen de Puyal en Luésia, u mesmo n’o Baxo Aragon, Virgen de los Pueyos en Alcanyiz.
A tradicion creye, e historiadors como Faci lo refirman, que o edifício d’a ermita se devantó por a victória que, contra os moros «... los Católicos Jacetanos y otros Montañeses Nobles consiguieron cerca de su Ciudad», (FACI Fray Roque Alberto, Aragón, Reyno de Christo y dote de María Santísima, Zaragoza, 1739 y 1750, reed.D.G.A. 1979) asinas lo prevaria a coincidéncia de fechas —primers de mayo— entre a romeria anyal de Jaca e a de bellos lugars que puyavan t’a Virgen de Puyeta. Atra preva se hi vei n’o retablo d’a ermita de Puyeta do bi’stá «... una Cruz blanca... con dos como bandas travesadas, y... quatro cabezas blancas coronadas... que son las mismas Armas y Blasones que escogió la Ciudad de Jaca, después de su dichosa Victoria»,( FACI Fray Roque Alberto, Aragón, Reyno de Christo y dote de María Santísima, Zaragoza, 1739 y 1750, reed.D.G.A. 1979). O testimónio de Faci ye hue de gran aduya, pues a ermita fue cremada setanta anyos dimpués, en a guerra d’o francés.
A primers de septiembre se fa una romería t’a ermita d’a Virgen de Puyeta. Ye una viella tradicion muito enradigada, do os goços que se cantan a esta Virgen, en castellano, no pas en ansotano, datan d’o sieglo XVIII. Agun existe a cofradia d’a Virgen de Puyeta.
Os vecinos de Fago de conjunta con os d’Ansó hi puyavan o dia d’a Natividat a celebrar-bi, en girmandat e cofradía, esta fiesta. Anque sin olbidar as chiquetas rivalidaz que bi’stá entre lugars vecinos, como sinyala a copla:
“Virgen Santa de Puyeta
Vos qu’estaz en lomero
casaz pronto a os de Fago
pero a os d’Ansó primero”.
Os de Fago hi van agora o dia 23 d’abril.
Tamien os vecinos de Maxons, como s’ha dito, comparten l’advocacion con os de Fago e Ansó. D’antis más yivan t’o santuário o primer sabado de mayo.
O día 20 de genero, fiesta de San Sebastian, Patron d’Ansó, s’esleyiva a Moça de Cofradia e vestiva o traje de cofradia ta presidir as ceremónias e actos populars, sobre tot a Romeria d’a Virgen de Puyeta, que se fa o 8 de septiembre, u o domingo que vienga dimpués d’ixe dia.
O traje de cofradía ye atro exemplo d’a riqueça d’o vestuário tradicional ansotano, leva saigüelo negro, camisa de gorguera, as mangas blancas de piqué adreçadas con cintas de colors de seda natural, asinas como a cuerda que las pia e as flocadas que penjan d’as bocamangas e a escarapela, parexida a la d’a nóvia Tamien s’adreça con a plata, completa e bien lucida, e o escapulário d’a Virgen n’o lau dreito. O peinau como siempre, con a raya en meyo con churros e a trençadera roya; ixo sí, feito o más perfecto posible.
A organizacion d’as romerias e o mantenimiento d’o santuário lo feva a girmandat u Cofradía, que esleyiva toz os anyos un mayordomo que guardava o Libro de la Cofradía ta l’anotacion d’as cuentas, a inscripcion de nuevos miembros e, n’o suyo causo, a organizacion d’os entierros
En plegar l’Asuncion, os cofrades s’ajuntavan en casa d’o mayordomo repartindose pan, vino, queso e cordero, decidindo as cantidaz neseçárias que levar-ne t’a ermita n’o suyo dia e esleyindo a os que ocuparian os cargos de mayordoma e as atras moças de cofradia, os moços sirvientes e moço asador. Plegau o dia d’a romeria, en a Casa d’a Cofradía, junto a la ermita, se hi paravan cinco grans bancos ta vente cofrades cada uno, e atro ta os mosens oficiantes e autoridaz civils. En junto, una colla de cien cofrades más l’autoridat e servius por a colla de sirvientes: os dos mayordomos e diez moços e moças de Cofradía más l’asador
N’a romeria, se i bailava l’Alacai, que ha estau sustituyiu, dende a fin d’o sieglo XIX, por a Jota d’Ansó.
Seguntes Álvaro de la Torre, “En torno al Alacay”. Temas de Antropología Aragonesa nº4. 1993, a dança presentava una complexa trama coreografica con bellos puntos imprecisos que ye neseçário aclarar agun. Por o que en sabemos, o maitino d’o dia d’a romeria o mayordomo e os sirvientes salivan d’o lugar d’Ansó, vestius con o rico Traje de Cofradía e portiando as picas, o estandarte de Sant Sebastian e a Cruz Parroquial, adreçadas con as cintas, e un Ramo piau en o suyo cabo. En plegar n’a Cruz de piedra que bi'stá junto a o puen d’o Veral asperavan a la mayordoma e moças de Cofradia, que vestivan tamien o traje própio d’a ocasion. A indicacion d’os mayordomos, as cinco parellas formavan devant d’o estandarte e as picas a o son d’o Chiflo e o Tamborin. Bi’stá bailes parixius en todas as regions d’os Pirineos.
Sobre a mosica, Paco Puchó fabla de que “tocaban con chirula y tambor, que yera o qu'allí bi’staba alora pa fé o baile” (NAGORE Francho Replega de textos en aragonés dialeutal de o sieglo XX: materials ta lo estudio de l'aragonés popular moderno. Zaragoza 1987 : Departamento de Cultura y Educación).